trefwoord
Denkfouten: waarom we systematisch de mist in gaan
Elke dag nemen we honderden beslissingen. De meeste daarvan verlopen automatisch en onbewust. Ons brein neemt mentale shortcuts om snel te kunnen handelen. Maar juist deze snelwegen leiden regelmatig tot systematische fouten in ons denken: denkfouten. Het zijn geen toevallige vergissingen, maar voorspelbare patronen waarbij we steeds opnieuw dezelfde kant op schieten.
Denkfouten beïnvloeden ons oordeel op alle terreinen: van persoonlijke keuzes tot strategische bedrijfsbeslissingen, van medische diagnoses tot rechtelijke uitspraken. We overschatten onszelf, zoeken vooral informatie die onze mening bevestigt, houden te lang vast aan verliezende projecten en vallen voor de illusie dat we patronen zien waar alleen toeval is.
SPOTLIGHT: Daniel Kahneman
Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman is de grondlegger van de gedragseconomie. Hij maakte korte metten met het idee van de rationeel calculerende mens. In plaats daarvan introduceerde hij de feilbare menselijke psyche in de economie, gekenmerkt door gebrekkig oordeelsvermogen in onzekere omstandigheden.
Meer over Daniel Kahneman
Daniel Kahneman
Ons feilbare denken
Ons feilbare denken van Kahneman is het standaardwerk over hoe ons brein werkt. Hij onderscheidt twee denksystemen: het snelle, intuïtieve systeem 1 en het langzame, rationele systeem 2. Het boek illustreert talloze denkfouten die we regelmatig maken zonder ons daarvan bewust te zijn. Een mijlpaal in de gedragswetenschap.
Boek bekijken
Op voorraad | Vandaag voor 23:00 besteld, dinsdag in huis
Chantal van der Leest: ‘We zijn niet zo rationeel als we zelf denken’
Chantal van der Leest
In dit interview legt wetenschapsjournalist Chantal van der Leest uit waarom we niet zo rationeel zijn als we denken. Ze vertelt hoe ze aan de vertaling van Kahnemans werk begon en welke contra-intuïtieve inzichten dat opleverde over expertise en besluitvorming.
Auteurs die schrijven over 'denkfouten'
Van bias naar ruis: de variabiliteit in ons oordeel
Naast systematische denkfouten (bias) bestaat er nog een ander probleem: ruis. Waar bias betekent dat we er consequent naast zitten, zorgt ruis ervoor dat verschillende mensen tot totaal verschillende oordelen komen over identieke situaties. Een rechter kan tot levenslang oordelen terwijl een collega in een vergelijkbare zaak enkele jaren oplegt. Die willekeur is schokkend, maar veel gewoner dan we denken.
Daniel Kahneman
Olivier Sibony
Cass Sunstein
RUIS
In RUIS onderzoeken Kahneman, Sunstein en Sibony waarom beslissingen zo willekeurig zijn. Ze tonen aan dat ruis en bias twee verschillende soorten fouten zijn die beide de kwaliteit van besluitvorming ondermijnen. Het boek biedt concrete protocollen om deze variabiliteit te verminderen.
Boek bekijken
Op voorraad | Vandaag voor 23:00 besteld, dinsdag in huis | Gratis verzonden
Ruis - 'Opende mijn ogen'
Jan Hoogstra
Deze recensie beschrijft hoe RUIS de ogen opent over een fenomeen dat we vaak niet eens zien. Met wiskundige formules tonen de auteurs aan hoe ruis doorwerkt in foutieve besluitvorming, van de zorg tot de rechterlijke macht.
Strategische beslissingen onder vuur
Hoe strategischer de beslissing, hoe groter de kans dat ons rationele denkvermogen wordt ondermijnd door denkfouten. Dat geldt niet alleen voor individuen, maar zeker ook voor organisaties. Zelfs ervaren bestuurders en managers maken systematische fouten bij belangrijke keuzes.
Willem J. Ouweneel
Wat iedere christen moet weten over Israël en de Palestijnen
Storing van Olivier Sibony richt zich specifiek op denkfouten in het bedrijfsleven. Hij identificeert negen veelvoorkomende valkuilen bij strategische besluitvorming en groepeert deze in vijf families. Belangrijk is zijn inzicht dat je denkfouten niet individueel overwint, maar als organisatie kunt compenseren.
bekijken
Op voorraad | Vandaag voor 23:00 besteld, dinsdag in huis
Oliver Sibony: ‘Voer ook eens een post mortem uit op je successen’
Oliver Sibony
In dit interview legt Sibony uit waarom zelfs fantastische bestuurders bizarre beslissingen nemen. Hij pleit voor een dialoogcultuur waarin botsende ideeën worden aangemoedigd. Een opvallende tip: voer ook een post mortem uit op je successen om te onderzoeken waar je geluk had.
Menselijke gebreken en sociale dynamiek
Denkfouten hebben niet alleen te maken met individuele cognitie, maar ook met hoe we met elkaar omgaan. We vergelijken onszelf voortdurend met anderen, overschatten onze eigen bijdrage en laten ons leiden door groepsdruk. Deze sociale denkfouten bepalen in hoge mate hoe we functioneren in teams en organisaties.
SPOTLIGHT: Roos Vonk
Roos Vonk is hoogleraar psychologie aan de Radboud Universiteit en een veelgevraagd spreker. Ze weet als geen ander wetenschappelijke inzichten toe te passen op het dagelijks leven en de werkvloer. In haar werk staat de menselijke feilbaarheid centraal, zonder daar moralistisch over te zijn.
Meer over Roos Vonk
Roos Vonk
Menselijke gebreken voor gevorderden
Menselijke gebreken voor gevorderden behandelt diverse cognitieve vertekeningen zoals de hindsight bias die ons denken beïnvloeden. Vonk beschrijft hoe we onszelf systematisch voor de gek houden en hoe dit sociale interacties en werkrelaties kleurt. Haar persoonlijke voorbeelden maken de stof herkenbaar.
Boek bekijken
Nu besteld, woensdag in huis
We zijn niet alleen blind voor onze tekortkomingen, we zijn ook blind voor onze blindheid. Kennis van onze overmoedigheid zal ons niet genezen van onze overmoedigheid.
Uit: Menselijke gebreken voor gevorderden
Denkfouten op de werkvloer
De werkcontext biedt een rijke voedingsbodem voor allerlei denkfouten. Van sollicitatiegesprekken waarin we ons laten leiden door de eerste indruk, tot strategische vergaderingen waar niemand durft tegen te spreken. Van projecten waar we te lang aan vasthouden omdat we er al zoveel in geïnvesteerd hebben, tot beoordelingsgesprekken die meer zeggen over de beoordelaar dan over de beoordeelde.
Chantal van der Leest
Ons feilbare denken op het werk
Ons feilbare denken op het werk van Chantal van der Leest gaat diepgaand in op verschillende soorten denkfouten die mensen maken in werksituaties. Ze legt helder uit wanneer systeem 1 (automatisch denken) en systeem 2 (reflectief denken) ons helpen of juist belemmeren bij dagelijkse beslissingen.
Boek bekijken
Nu besteld, woensdag in huis
Ons feilbare denken op het werk
We kunnen niet bij elke beslissing ons reflectieve denksysteem inschakelen, maar het is gezond om op vastgestelde momenten terug te kijken. Bedrijven zouden ruimte moeten geven om beslissingen kritisch te evalueren, zonder daarin door te schieten.
Ons feilbare denken op het werk - 'Een goede weergave'
Annemiek Sierhuis
Deze recensie waardeert de combinatie van theorie en praktijk in Van der Leests boek. De vele werkgerelateerde voorbeelden maken duidelijk hoe gedrag van managers dat op het eerste oog goed lijkt, een averechts effect kan hebben als je het toetst aan de twee denksystemen.
Zelfbedrog en bevestigingsvooroordeel
Een van de meest hardnekkige denkfouten is de bevestigingsbias: we zoeken vooral naar informatie die onze bestaande overtuigingen ondersteunt en negeren of bagatelliseren signalen die daar tegenin gaan. Dit kan leiden tot tunnelvisie, waarbij we steeds selectiever worden in wat we waarnemen. Pas als we ons realiseren dat we dit allemaal doen, kunnen we bewuster omgaan met onze eigen vooroordelen.
Suzanne Weusten
Hoe we onszelf voor de gek houden
Hoe we onszelf voor de gek houden van Suzanne Weusten bespreekt talrijke cognitieve biases zoals de beschikbaarheidsfout, negativity bias en confirmation bias. Het boek laat zien hoe deze systematische patronen van afwijking ons oordeel vertekenen in het dagelijks leven.
Boek bekijken
Dit product is uitverkocht
Suzanne Weusten
How We Fool Ourselves
How We Fool Ourselves, de Engelstalige versie van Weustens werk, beschrijft in detail verschillende denkfouten zoals confirmation bias, groepsdenken en het endowment-effect. Het boek maakt helder dat deze niet zomaar individuele vergissingen zijn, maar structurele kenmerken van menselijke cognitie.
Boek bekijken
Op voorraad | Vandaag voor 23:00 besteld, dinsdag in huis
Kritisch denken en drogredenaties
Veel boeken over denkfouten beginnen met een lijst van logische drogredenen met Latijnse namen. Maar de werkelijkheid is genuanceerder. Argumenten die formeel gezien misleidend lijken, kunnen in bepaalde contexten volkomen redelijk zijn. Het gaat er niet zozeer om alle denkfouten uit je hoofd te leren, maar om bewust te worden van de patronen in je eigen redeneren.
Waarom het misleidend is om naar drogredenen te zoeken
Ger Post
Filosoof Maarten Boudry legt uit waarom het zoeken naar drogredenen misleidend kan zijn. Hij introduceert de 'Fallacy Fork': drogredenen komen ofwel bijna nooit voor in het dagelijks leven, of ze zijn eigenlijk helemaal niet zo misleidend als wordt beweerd.
Steven Pinker
Rationaliteit
Rationaliteit van Steven Pinker bespreekt een overvloed aan denkfouten en cognitieve biases. Het boek bevat zelfs een register van 87 denkfouten en drogredenen. Pinker laat zien dat we wel degelijk rationeler worden, maar tegelijkertijd heel voorspelbaar irrationeel blijven.
Boek bekijken
Nu besteld, woensdag in huis
Rationaliteit - ‘Boeiend en relevant’
Freija van Duijne
Deze recensie benadrukt dat Pinker niet alleen focust op zwakheden in ons denken, maar juist de instrumenten voor zuiver redeneren uitlegt. Van bayesiaanse argumentatie tot causaliteit: het is een grondige opfriscursus in rationeel denken voor iedereen die betere beslissingen wil nemen.
Het krokodillenbrein en verandering
Recent onderzoek benadrukt hoe ons oeroude 'reptielenbrein' ons denken beïnvloedt bij veranderingen en onzekere situaties. Dit deel van onze hersenen kiest van nature voor gewoonte, energiebesparing en risicovermijding. Daarom reageren we vaak terughoudend op nieuwe situaties, zelfs als we rationeel weten dat verandering noodzakelijk is.
Mike Hoogveld
Denk niet aan een krokodil
Denk niet aan een krokodil van Mike Hoogveld duikt in de wereld van je hersenen en legt uit waarom veranderen zo moeilijk is. Het boek behandelt negentig cognitieve biases en typeert denkfouten met originele metaforen: de voorspellende krokodil, de invuller, de ja-knikker.
Boek bekijken
Nu besteld, woensdag in huis | Gratis verzonden
Denk niet aan een krokodil – ‘Spoiler: ik dacht aan een krokodil’
Suzanne Peters
Deze recensie beschrijft hoe Hoogveld talloze voorbeelden en oefeningen gebruikt om denkfouten zichtbaar te maken. De lezer kan op zichzelf testen hoe vaak het brein in de maling wordt genomen. Het boek maakt bewust van blinde vlekken zonder ooit taai of langdradig te worden.
Diversiteit in perspectieven
Waar de ene auteur vooral focust op individuele cognitie, legt een ander de nadruk op sociale dynamiek of evolutionaire verklaringen. Sommige werken zijn sterk theoretisch onderbouwd, andere juist heel praktisch met concrete interventies. Deze diversiteit aan benaderingen verrijkt ons begrip van denkfouten en biedt verschillende ingangen om ermee om te gaan.
Eric Rassin
Daarom dus...
Daarom dus van Eric Rassin bespreekt diverse cognitieve biases zoals omission bias en actor-observer bias. Het boek verkent hoe deze systematische afwijkingen invloed hebben op hoe we causale verbanden waarnemen en interpreteren in het dagelijks leven.
Boek bekijken
Nu besteld, woensdag in huis
Marald Mens
Bananenschillen op school
Bananenschillen op school van Marald Mens draait volledig om mentale uitglijders die onderwijsprofessionals maken. Het boek laat zien hoe denkfouten gebaseerd op Kahnemans werk zich in de onderwijspraktijk manifesteren en wat daaraan te doen is.
Boek bekijken
Nu besteld, woensdag in huis
Praktische toepassing: van inzicht naar gedragsverandering
Kennis van denkfouten is een mooie eerste stap, maar leidt niet automatisch tot beter gedrag. We kunnen onze eigen biases maar beperkt overwinnen door ze simpelweg te kennen. Daarom zijn procesinterventies nodig: structuren en systemen die compenseren voor onze cognitieve beperkingen. Van beslisarchitectuur in organisaties tot eenvoudige checklists die ons dwingen even stil te staan.
Het goede nieuws is dat denkfouten voorspelbaar zijn. En wat voorspelbaar is, kunnen we systematisch aanpakken. Door diversiteit te bevorderen in teams, door dialoog aan te moedigen, door besluitvorming te structureren en door regelmatig kritisch terug te blikken op zowel successen als mislukkingen. Zo kunnen we ons feilbare denken niet uitschakelen, maar wel compenseren en kanaliseren richting betere beslissingen.
De bestsellers
-
€ 17,50
-
€ 30,75
-
€ 24,99
-
€ 17,50
-
€ 9,99
